"Ceny obrazów w Polsce są zaniżone"

Yerka - The Theory of Strings (2008)"

Mamy mały rynek sztuki, właściwie ryneczek, a ceny obrazów w Polsce są zaniżone - mówi artysta Jacek Yerka. Jego obrazy, utrzymane w stylu realizmu magicznego, są chętnie nabywane przez kolekcjonerów współczesnego malarstwa.

PAP: - Pana obraz "Cztery pory roku" został sprzedany w 2010 roku za 69 tys. zł. To dużo?

Jacek Yerka: - Ceny współczesnych obrazów w Polsce są zaniżone - mówię o dobrych obrazach uznanych malarzy. Dlatego uważam, że moje obrazy są wciąż zbyt nisko wyceniane. Jasne, każdy artysta ma wybujałe ego, sam nie jestem inny, ale przecież w swoje prace wkładam całą swoją wyobraźnię, cały swój czas, całe swoje życie, słowo urlop jest mi nieznane. Realizacja "Czterech pór roku" to ponad trzy miesiące intensywnej pracy.


- "Cztery pory roku" to pana cenowy rekord. Dlaczego właśnie ten obraz sprzedał się najdrożej?

Jacek Yerka: - To nie rekord, zrobiłem kilka tryptyków, które były droższe. Ale to obraz z tych bardziej oczywistych, atrakcyjnych na pierwszy rzut oka. Nie myślałem, że go drogo sprzedam, ale kupujący widział i zaakceptował go już we wstępnym szkicu. Potem, po śmierci pierwszego właściciela-kolekcjonera, obraz ponownie został sprzedany.

PAP: - Da się wyżyć ze sztuki?

Jacek Yerka: - Mnie się czasem udaje, choć obecnie jestem raczej pesymistą. Mieszkam w Warszawie, a ta część Europy to peryferie sztuki. Mamy tu mały rynek sztuki, właściwie ryneczek, a moja galeria zna wszystkich kolekcjonerów, którzy mogliby w Polsce coś ode mnie kupić.

PAP: - Rynek mały, ale pan już się na nim przebił. A historia sztuki zna przecież artystów, których odkryto dopiero po śmierci.

Jacek Yerka: - Niech mi pan tego nie życzy.

PAP: - Pana to chyba już nie dotyczy.

Jacek Yerka: - Docenienie dotyczy... Uważam, że sporo nowego wnoszę i jestem doceniany jedynie przez wąskie grono ludzi, którzy potrafią myśleć niezależnie. Ktoś, myślący mainstreamem i opierający się na opiniach mainstreamowych krytyków sztuki, powie: "nie warto w Yerkę inwestować". To właśnie minus uprawiania wszelakiej sztuki w Polsce. W literaturze nadużywa się formalnych eksperymentów. Nie ceni się za treść, tylko za zabawę słowem. Modni pisarze lansowani m.in. w "Gazecie Wyborczej" i "TVN", są nagradzani, a że się tego nie da czytać, to bez znaczenia. Z malarstwem jest podobnie. Pełno dookoła formalnych eksperymentów, a nikt nie przekazuje ważnych treści.

PAP: - Źle panu z tym?

Jacek Yerka.: - Jestem na uboczu, poza systemem. Gdy próbuję wziąć kredyt, to mam kłopot, bo nigdzie mnie nie ma. Poza tym jest dobrze. Podatki też płacę.

PAP: - Od czego zależy, czy obraz zostaje u pana czy idzie w świat?

Jacek Yerka: - Za długo trwa malowanie, żebym mógł potem wieszać obraz na ścianach u siebie w mieszkaniu. Gdy kilka miesięcy nad czymś pracuję, to muszę potem obraz sprzedać, żeby z czegoś żyć. Choć oczywiście, z wieloma żal się rozstawać.

PAP: - Stosowana przez pana technika jest żmudna i wymaga nie lada precyzji. Czy nauczył się pan jej na studiach? Przypomnijmy: zaczynał pan od grafiki.

Jacek Yerka: - Faktycznie, na studiach robiłem dyplom z miedziorytów w charakterze i precyzji duererowskich, a malowałem niejako obok, pokątnie, po zajęciach. A później, to już tylko geny i ciężka praca. Chciałem przekazać tysiące wpływów, wspomnień, snów. Nachylałem się na drobiazgiem i starałem się to potem ubrać w ciekawą formę. Nie interesuje mnie techniczna bylejakość, która ma pokazywać luz artysty i jego swobodę, a w rzeczywistości jest to bylejakość i nic więcej. Na taką uproszczoną formę jest teraz moda, ale sam idę swoją drogą.

PAP: - Do jakich ludzi pana twórczość trafia najmocniej?

Jacek Yerka: - To często osoby nietuzinkowe, dominujące a jednocześnie wrażliwe. Jeśli ich na to stać, chcą mieć Yerkę na ścianie. Jeśli nie są zamożni, zamawiają giclee (limitowane odbitki sygnowane nazwiskiem autora - PAP). O obraz najpierw zabiegają, a potem zlecenie pielęgnują, próbują coś ze mną nawet ustalać. Są kolekcjonerzy, którzy mają kilka, kilkanaście moich obrazów, bo im się coś kojarzy, gdy na nie patrzą, coś otwiera się w głowie. Po to są te obrazy, żeby otwierały się w głowie różne rzeczy.

PAP: - Również w kręgach miłośników fantastyki

Jacek Yerka: - Tak, miałem swoje galerie w "Fantastyce", ale wszyscy wiedzą, że tematami moich prac nie są blondynki wiszące na smokach czy rycerze z mieczami świetlnymi. Zajmuje mnie fantasy z naszych podwórek, taka fantasy codzienności.

PAP: - Podkreśla pan, że tematów szuka pan ciągle w świecie swego dzieciństwa.

Jacek Yerka: - Tak, bo z niego wychodzi poezja. Często bliscy radzą mi: "popraw ten fragment, zrób inaczej", a ja wiem swoje. Pewne skojarzenia nigdy się nie powtórzą i trzeba to wykorzystać, zapisać.

PAP: - Jak wspomina pan dzieciństwo?

Jacek Yerka: - Byłem chyba dzieckiem lekko autystycznym. Wszystko bardzo mocno na mnie oddziaływało, otoczenie mnie przeważnie przerażało. Intensywnie odbierałem innych ludzi, zamykałem się w sobie i wyładowywałem w rysowaniu i malowaniu. Mieszkaliśmy z rodzicami - plastykami w Toruniu koło parku przy ul. Klonowica. Niedaleko mieszkała również moja babunia, której mieszkanie kilka razy przetworzyłem na płótnie. To była dobra, jasna postać mojego dzieciństwa.

PAP: - Gdy pracuje pan nad obrazem, to wiadomo, kto ten obraz kupi?

Jacek Yerka.: - Nie, nowe projekty widać na mojej stronie internetowej i czasami zgłasza się kupiec. Najczęściej, gdy obraz jest już gotowy. Zazwyczaj ludziom trudno sobie wyobrazić, jak to będzie wyglądać. Wolą widzieć efekt końcowy.

PAP:- Z którym polskim malarzem czuje pan duchową więź?

Jacek Yerka: - Na pewno z Jackiem Malczewskim, braćmi Gierymskimi, a bardziej współcześnie ze Zdzisławem Beksińskim. Byłem początkującym malarzem, studentem, gdy obejrzałem pierwszy raz jego obrazy na wystawie. To, co wtedy zobaczyłem, zdecydowało, że postanowiłem iść swoją drogą - przekazywać różne treści, a nie traktować obrazu tylko jako płaszczyzny zamalowanej farbami. Ktoś coś nabazgrze - artysta bada przestrzeń - słyszymy. Nic to nie oznacza, a ja chciałbym, żeby coś znaczyło.

Jacek Yerka (dawniej Jacek Jerka, jeszcze dawniej Jacek R. Kowalski) - artysta malarz, autor ok. 400 obrazów, wielu rysunków i plakatów. Jego prace utrzymane są w stylu realizmu magicznego. Ukończył Wydział Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Tworzy surrealistyczne kompozycje i baśniowe pejzaże. Najważniejsze wystawy indywidualne: Duesseldorf 1983 r., Beverly Hills 1998 r. Prace w wielu prywatnych kolekcjach w kraju i na świecie. W latach 80-tych liczne nagrody i wyróżnienia w konkursach i Biennale plakatu w Barcelonie, Lahti, Mediolanie, Warszawie, Londynie, Bagdadzie. W 1995 roku został laureatem nagrody "World Fantasy Award". Ma 59 lat. Mieszka w Warszawie. Rozmawiał Tomasz Barański (PAP Life)