Edgar Degas (1834-1917) był nie tylko wspaniałym malarzem: stworzył także wiele niezwykłych w swym uroku rzeźb, z których znakomita większość nigdy nie była prezentowana za życia artysty. Co więcej, nie były też sporządzane ich metalowe odlewy – a zważywszy, iż Degas modelował swe wizje w delikatnym wosku – ryzyko nieszczęścia było przeogromne, zwłaszcza w późniejszym okresie życia artysty, kiedy to zmuszony był zmieniać swe pracownie na coraz to mniejsze. Na szczęście dla SZTUKI wkrótce po śmierci Degasa jego niezwykłe figury tancerek i kąpiących się kobiet zostały należycie zabezpieczone i w 1919 roku sporządzone zostały ich odlewy w brązie. I oto właśnie blisko 73 oryginalne rzeźby Edgara Degasa możemy dzisiaj oglądać w znakomitej Hamburger Kunsthalle: spośród nich zaledwie jedna – ‘Petite Danseuse de Quatorze Ans’ (‘Czternastoletnia tancerka’) – została publicznie zaprezentowana podczas VI Wystawy Impresjonistów w Paryżu w 1881 roku. Jakąż wtedy ta figurka wzbudziła sensację ! Dla jakże wielu oczu supernaturalizm postaci dojrzewającej dziewczyny okazał się był chyba zbyt mocnym doznaniem…

Wystawa nosi tytuł ‘Intymność i poza’ i jej centralnym motywem jest niewątpliwie ta największa spośród tajemnic kobiecego ciała: ona to sprawia, że największym męskim twardzielom i gburom czasami głos tak dziwnie zamiera i zaczynają się oni nagle w sobie dławić.. Ona to też czyni z nich istoty jakże niczemu niewinne, istne szczeniaczki przymilne, ślepe i bezbronne, swymi ogonkami kręcące wkoło bardzo nieporadnie i niczego poza jednym tak naprawdę niepragnące..

Edgar Degas nigdy nie tworzył wystudiowanego widzenia Kobiety: był jednym z największych Mistrzów Chwili i być może z nikim innym niedającym się porównać. Każdy ruch kobiecego ciała jest w jego sztuce czymś zupełnie niezwykłym, jedynym i niepowtarzalnym - nawet ten najbardziej nieznaczny, ten całkiem zdawałoby się niedbały i jakby absolutnie obojętny... A przecież Degas do tej drażniącej intymności każdego zwinnego poruszenia kobiecego ciała dodaje jeszcze swe z głębokim rozmysłem dobrane kolory i pokazuje ich zaskakujące refleksy na gładko ciepłej i pachnącej doznawaniem skórze.. Tego przecież i jeszcze bardziej tego gwałtownego oddechu rozdrażnionej każdym swym wtedy ruchem kobiety nie sposób ani nigdy zrozumieć do samego końca, ani też nigdy znieść; bez tego wielkiego, męskiego i wybuchającego nagle aż wysoko ponad krawędzie żaru..

Swego czasu Edgar Degas powiedział, że oglądanie jego kobiet jest niczym przyglądanie się im przez dziurkę od klucza: one nigdy nie wiedzą, że są w tej chwili obserwowane. Może dlatego są tak prawdziwe i może dlatego jest w nich aż tyle kobiecej intymności?

W Hamburgu zobaczymy wiele wspaniałości, między innymi dzięki życzliwej uprzejmości Museu de Arte de São Paulo, Brazylia. My – do tych wielkich dzieł światowej sztuki rzeźbiarstwa - dodajemy jeszcze parę malarskich scen Edgara Degasa. Są tak piękne, że za ich niepokazanie dzisiaj Państwu spotkałaby mnie na Sądzie Ostatecznym niechybnie kara okrutna i bezlitosna: dożywotni zakaz oglądania Kobiety na płótnach samotnego Mężczyzny. Edgara Degasa. Więc nie ryzykuję.

Oto ‘Kobieta czesząca włosy’, 1885, Muzeum Puszkina w Moskwie.
Oto ‘Nauka tańca’, 1873, The Corcoran Gallery of Art, New York
Oto ‘Akt na dywanie’, wersja moja, 1880, Museum Langmatt, Baden
Wreszcie: Kobieta tańcząca w błękicie. Czasami taką widzimy nocą.

JG, Fundacja Promethidion.eu