W wiedeńskim Leopold Museum półmetek wystawy dzieł niesamowitych i intrygujących: króluje oczywiście mistrz strachu i wielu innych jeszcze ludzkich uczuć, Edvard Munch. Ponad wspaniałych 200 dzieł, w tym 37 bardzo znanych prac samego Muncha: na tej wystawie zobaczymy mnóstwo pięknej miłości, egzystencjalnej bojaźni i kierkegaardowskiego drżenia; nieubłaganej śmierci i rozpaczy. Dużo, bardzo dużo Życia.

Organizatorom wystawy ‘Edvard Munch und das Unheimliche’ udało się zgromadzić znakomitą reprezentację twórczości artystów, którzy ze straszenia nas uczynili na przestrzeni już wieków jedną ze swych ulubionych pasji: jest Giovanni Battista Piranesi ze swym słynnym »Carceri« (ca 1750), jest Francesco de Goya z jeszcze bardziej głośnymi »Caprichos« (‘Gdy rozum śpi, budzą się upiory!!’, 1799), znajdziemy tam również szwajcarskiego mistrza gatunku, Henry’ego Fuseli. Z bardziej nam współczesnych zobaczymy również Egona Schiele, który w swym wczesnym okresie ekspresjonizmu (1911-12) stworzył wiele obrazów mistycznych, bardzo odważnych i niełatwych w odbiorze, ale zawsze niepokojących (m.in. ‘Objawienie’ i ‘Martwe Miasto’); jest też James Ensor (polecam przeuroczy ‘Vom Lachen zum Weinen’, 1908) i Alfred Kubin (wspaniały ‘Ins Unbekannte, 1900/01); nie zabrakło też Arnolda Böcklin’a (m.in. ‘Venus Anadyomene’, 1872), starego zgryźliwca Feliciena Rops’a (‘Satan säht die Hexenbrut’, 1882) i Cuno Amiet’a (‘Die Hoffnung – Die Vergänglichkeit’, 1902).

Ale jak już powiedziałem, podczas tej wystawy Arcymistrzem Strachu i tylu jeszcze innych ludzkich uczuć jest sam Edvard Munch: wielki artysta, którego rocznicę urodzin – 12 grudnia 1863 – obchodzę zawsze z należytą atencją. A pokazał się w Wiedniu rzeczywiście niesamowicie: wśród tych 37 dzieł artysty, które mamy szansę podziwiać w Leopold Museum jedynie do 18 stycznia, są w zasadzie jedynie dzieła wielkie; są też jego dzieła jeszcze większe i największe.

Zapraszam do bliższego przyjrzenia się paru wybranym, kultowym dziełom Edvarda Muncha – one to przecież właśnie nadają ton tej znakomitej wiedeńskiej wystawie. Do przyjrzenia się ‘Strachowi’ z 1894 roku, na co dzień w Muzeum Muncha w Oslo. Czy kobieta na pierwszym planie to przyszła Madonna i czy obok niej widzimy przerażonego imć Przybyszewskiego? A dlaczego ta śliczna Dagny ma takie duże oczy i czego ona się boi?

Do obejrzenia litograficznej wersji ‘Madonny’, to już 1895 rok. Proszę zwrócić uwagę, że w tej wersji Madonna nie jest wcale nieomal religijnym obrazem Kobiety, jak możemy to odbierać oglądając wersję olejną – w tej scenie kobieta jest uosobieniem czysto cielesnej seksualności i pożądania, instynktu pomnażania gatunku ludzkiego w drodze wcale nie niepokalanego poczęcia: jej zapadnięte gdzieś, wywrócone oczy i rozchylone w erotycznej ekstazie wargi, jej twarde i napęczniałe piersi – wszystko to, a przede wszystkim opływające ją zewsząd plemniki, oczywisty znak zbliżającego się spełnienia – nasuwają nieuchronnie skojarzenie, iż tym razem Edvard Munch pokazuje swą Madonnę podczas namiętnego miłosnego aktu; po lewej stronie, u dołu, widzimy też owoc owego pożądania – i tylko jego minka nieco zastanawia…

Proszę też zobaczyć czarno-biała wersję najbardziej znanego dzieła Norwega, ‘Krzyku’. To litografia z 1895 roku, dwa lata późniejsza od olejnego pierwowzoru i jak wszystko, co pozbawione pełni kolorów – chyba mocniejsza w odbiorze.

Wreszcie proponuję kolorystycznie niezwykłą wersję ‘Wampirii’ z 1893 roku, w zbiorach Munch-Museet: tradycyjnie różni się ona od innych wersji tego samego motywu popełnionych przez Muncha nieco później.

I na koniec sam Mistrz w Piekle: autoportret artysty z 1903 roku, również w zbiorach Muzeum Muncha w Oslo. Czy przypomina może Państwu odrobinę ‘Orfeusza w piekle’ Offenbacha?

Zainteresowanych twórczością Wielkiego Norwega, jego pocałunkami, rozstaniami i zgliszczami – zapraszam do naszej galerii: dzięki temu, iż aktualnie obszerne wystawy twórczości Edvarda Muncha odbywają się równolegle w Wiedniu, Oslo i Kopenhadze – mamy obecnie szansę zaprezentować Państwu naprawdę sporo wspaniałości tego artysty. Życzę wielu estetyczno-egzystencjalnych doznań.

JG, Fundacja Promethidion.eu