W monachijskiej Alte Pinakothek znajdują się jedne z największych w świecie zbiory malarstwa Petera Paula Rubensa. Bardzo zwykłego geniusza i nader mądrego człowieka. Nigdy nie był artystą zadufanym w sobie, zawsze szanował i podziwiał innych – jeżeli tylko oczywiście było ich za co podziwiać. Nie wiem, czy zastanawiał się kiedykolwiek, czy jego sztuka jest najlepsza w świecie. Zresztą chyba nie muszę tego dociekać: bardzo wielu ludzi tak czyniło, wielu czyni, a inni dopiero zaczną - i nie chcę im mieć tego za złe: to przecież tak bardzo ludzkie..

Tydzień temu w Monachium zakończyła się wystawa prac Rubensa zainspirowanych dziełami innych Mistrzów. Bardzo piękna zresztą. Dzięki uprzejmości Przyjaciół Sztuki z Bawarii będziemy mieli szansę pokazać Państwu parę świetnych obrazów PPR, które namalował po obejrzeniu prac Tycjana. I nie tylko. To wielka rzecz!

W rzeczywistości niewielu miłośników sztuki Petera Paula Rubensa zdaje sobie sprawę, że ten niezwykle płodny i wszechstronny Mistrz Baroku pozostawił po sobie sporo kopii dzieł innych wielkich twórców owych czasów. Ale oczywiście nie są to zwykle reprodukcje w dzisiejszym rozumieniu tego słowa: w każdym z kopiowanych dzieł dostrzeżemy własny wkład artystyczny Rubensa, na każdym płótnie możemy prześledzić, jak Mistrz postrzegał oglądane dzieło, co go w nim nurtowało, z czym się nie utożsamiał i co ostatecznie odtwarzał – a może raczej tworzył – już zupełnie po swojemu. Posługując się dzisiejszymi definicjami tworzenia – możemy śmiało stwierdzić, że artystyczna dusza Rubensa wchodziła w swoisty dialog ze sztuką innego Twórcy, dyskutowała z jego duchem o tym, co na płótnie jest w jego przeświadczeniu prawdziwe, a co niekoniecznie – i dlaczego tak właśnie proponuje. Może dlatego szczęśliwiej będzie o takich obrazach Rubensa mówić nam dzisiaj jako o klasycznych ‘reinterpretacjach’?

W monachijskiej Alte Pinakothek mieliśmy szansę oglądać szczególnie dużo tego dialogu Petera Paula Rubensa z wielkich włoskim mistrzem, Tiziano Vecellio. Prezentowane były między innymi dwie słynne rajskie sceny: Adam i Ewa, obydwie znajdują się w zbiorach madryckiego Prado. Ta pierwotna, tycjanowska, pochodzi z 1550 roku, ta rubensowska – z 1628/29 roku. Ciekaw jestem, jak Państwu się one widzą dzisiaj, w 2010 roku ? Która z nich jest bliższa Państwa gustom, która z Ew i który z Adamów ? Czy, Państwa zdaniem, Rubens sporządził prostą kopię wielkiego dzieła Tycjana, czy też zmienił je tysiącem własnych, śmiałych pomysłów?

Jest też inna znakomita para: ‘Młoda kobieta w bieli’ Tycjana z 1555 roku, obecnie w zbiorach Staatliche Gemäldegalerie Alte Meister w Dreźnie – i ‘Kobieta z wachlarzem’ Rubensa’, młodsza od tej pierwszej o nieco ponad 70 lat, dzisiaj w kolekcji wiedeńskiej Gemäldegalerie, Kunsthistorisches Museum.

Za Tycjanem Peter Paul Rubens namalował również około 1636 roku swój ‘Kult Wenus’ i – zaraz potem znakomitych, jakże rozwiązłych - ‘Andrian’.

Ale w Monachium mogliśmy też zobaczyć rubensowskie reinterpretacje dzieł innych wielkich malarzy XVI wieku: Girolama Francesco Marii Mazzola, zwanego Parmigianino ( Kupidyn z łukiem, 1614, zbiory Bayerische Staatsgemäldesammlungen w Monachium), Jana Cornelisza Vermeyena (portret Mulaya Ahmada, Księcia Tunezji, 1613/1614 rok, Museum of Fine Arts w Bostonie), czy też Willema Key’a – Portret młodego mężczyzny w czarnej czapce, ca 1625 rok, Bayerische Staatsgemäldesammlungen.

Proszę Państwa, wystawa się skończyła. Ale w pięknym Monachium wciąż tyle jest Pietera Pauwela Rubensa. Zapraszamy kiedyś i do Alte Pinakothek – i już dzisiaj do naszego Labiryntu: tam też znajdziecie Państwo sporo życia i twórczości Wielkiego Mistrza Baroku.

Jan Guja, Fundacja Promethidion.eu