20 kwietnia 1888 Vincent Van Gogh napisał do swego nieocenionego brata, Theo, słowa bardzo osobliwe i znamienne: ‘kiedy po bardzo długim czasie wychodzi się z więzienia, zdarzają się chwile, w których żal więzienia: wolność, bowiem dezorientuje – nazwana wolnością prawdopodobnie dlatego, że udręka zarabiania na życie codzienne nie pozostawia miejsca na wolność.’

Wiezienie, z którego czasami wychodzimy przed świtem, może w najkrótszą noc roku, albo nawet kiedy indziej jest ona najdłuższą w naszym dotychczasowym życiu – może wcale nie mieć ani ścian, ani nawet krat w oknach: w zasadzie możemy tam robić wszystko, co chcemy, nikt nas w niczym nie krępuje i do niczego nie zmusza. Ale jednocześnie jesteśmy tam skazani na totalne, najbardziej osobiste i intymne zniewolenie, a to na mocy jakiegoś dziwnego i nigdy niezrozumiałego dla nas wyroku – na pełne munchowskiego krzyku zniewolenie naszego cielesnego ducha: tego wyrywającego się do wolności martwego wspomnienia. Wtedy możemy jedynie malować puste wnętrza naszych wspaniałych pałaców.

W każdym razie pracownia jest zbyt na widoku, żeby mogła skusić jakąś zacną kobietę: i nie sądzę, aby wypady miłosne mogły się skończyć jakimkolwiek związkiem. Obyczaje zresztą są w tej części życia wtedy takie, że nie sposób myśleć o radości, o szczęściu.. Wbrew więc własnemu temperamentowi i pragnieniom, przychodzi mi zadowolić się malowaniem obrazów.. Czy to właśnie to, czegośmy chcieli i czy o tym wtedy marzyliśmy? (VvG)

Ostatnie trzy lata życia Vincenta Van Gogha, lata 1888-1890 – jego podróże pomiędzy niebem i ziemią, i te piękne prowansalskie w Arles, i te uskuteczniane bezradnie w Saint-Rémy i te ostatnie na wolności w Auvers – pokazane są w Bazylei doprawdy wspaniale. Zobaczymy tam niemal wszystkie największe pejzaże Willema; spośród nich wybrałem dla Państwa te moje szczególnie ulubione. Droga nieopodal Arles wiosną 1888: wiosna budzi w każdym z nas wielką nadzieję. Nieco później Wielki Rudzielec namalował niesamowity obraz letniego wieczoru: czy gdziekolwiek, czy kiedykolwiek wcześniej doznaliście Państwo takiego nastroju tej dziwnej chwili, kiedy to ponad miasteczkiem zachodzi słońce, jeszcze ogromne i gorące, kiedy oszołamiająco pachną żółto-lśniące zżęte łany i kiedy wracamy z pól razem, szczęśliwi i spragnieni, po całym dniu niestrudzonej wędrówki..?

A w czerwcu 1889, u progu kolejnego gorącego lata, Vincent Van Gogh zachłysnął się jeszcze cyprysami: namalował ich wtedy wiele, wszystkie niezwykłe w swej obietnicy ciepłego zapachu: najsłynniejszy chyba obraz tych majestatycznych obelisków w czerni pojawia się na Cyprysach z Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku. Ale są też inne: i te z gwiazdami, słońcem i księżycem - i te wśród złocistych pól, bez jakichkolwiek już ludzkich postaci.

Ten czerwiec na rok przed śmiercią był przecież bardzo dla Van Gogha bogaty: namalował też wtedy swój własny i doczesny ‘Gaj oliwny’. Zagubienie się w czymś tak cudownie błękitnym jest dla każdego skazańca zawsze czymś niezapomnianym, czymś nowym i świeżym, przerastającym wszelkie cienie jego chorej przeszłości: mówią nam, że kolor nadziei pochodzi od bliskich związków żółcienia z błękitem i że ten dziwny mężczyzna wiedział to przecież od dawna…

Zapraszam Państwa do Bazylei, Kofi Annan już tam był.
I do galerii Vincenta Van Gogha w naszym Labiryncie.
JG, Fundacja Promethidion.eu