30 lat temu narodziły się Pokémony. I już nigdy nie było tak samo

30 lat temu nikt nie przypuszczał, że kieszonkowe potworki z Japonii podbiją planetę szybciej niż niejeden popkulturowy superbohater. A jednak. Pokémony - marka, która zaczynała jako gra na Game Boya - stały się jednym z największych i najbardziej wpływowych zjawisk w historii rozrywki.

Historia Pokémonów zaczyna się daleko od ekranów. Satoshi Tajiri jako dziecko włóczył się po podtokijskich łąkach, łapiąc owady i zbierając je do słoików. Fascynowało go odkrywanie, klasyfikowanie, posiadanie własnego małego atlasu natury. Gdy dorósł, zamiast lupy i siatki miał już do dyspozycji technologię. Pomysł był prosty i genialny: przenieść dziecięcą potrzebę odkrywania do cyfrowego świata. Tak narodziły się "Pocket Monsters" - kieszonkowe stwory do łapania, poznawania i… wymieniania się nimi z innymi.

W końcu w 1996 r. Satoshi Tajiri i Ken Sugimori wprowadzili na rynek gry "Pokémon Red" i "Pokémon Green". Pomysł był prosty: łapać, trenować i wymieniać się stworzeniami. Sekret tkwił jednak w tym, że gra wymagała kontaktu z innymi graczami. Kabel łączący dwa Game Boye stał się symbolicznym mostem między dzieciakami na całym świecie. To był społecznościowy gaming, zanim ktokolwiek użył tego terminu.

Prawdziwa eksplozja przyszła wraz z anime. Serial o Ashu Ketchumie i Pikachu nie tylko rozsławił markę, ale też na nowo ustawił globalne postrzeganie japońskiej animacji. Dla milionów dzieciaków na Zachodzie Pokémony były pierwszym regularnie oglądanym anime - bramą do świata, w którym emocje były większe, przyjaźnie silniejsze, a stawki potrafiły dotyczyć losu całych regionów… albo przynajmniej odznaki z sali treningowej.

Styl wizualny serii, dynamiczne pojedynki i rozbudowany bestiariusz sprawiły, że animacja przestała być tylko bajką na dobranoc. Stała się uniwersum. Światem z własnymi zasadami, geografią i mitologią. Pokémony udowodniły, że serial animowany może funkcjonować jak saga fantasy z ciągłością, rozwojem bohaterów i lojalną, dorastającą widownią.

Ale sercem tej historii, ważniejszym nawet niż walki i odznaki, była relacja Asha i Pikachu. Ich przyjaźń od początku opierała się na czymś więcej niż trener i stworek. Pikachu nie chciał siedzieć w pokeballu, Ash uczył się szacunku do partnera, a wspólne porażki bolały tak samo, jak zwycięstwa cieszyły.

Dla wielu widzów to właśnie ta więź była emocjonalnym rdzeniem serii - opowieścią o lojalności, zaufaniu i dorastaniu razem. Pokémony pokazały dzieciakom, że siła drużyny nie bierze się z poziomu doświadczenia, tylko z relacji.

Fenomen Pokémonów to jednak nie tylko telewizja. To karty, filmy kinowe, maskotki, plecaki, gry mobilne i turnieje, w których dorośli ludzie z pełną powagą debatowali o statystykach Charizarda.

W szczytowym momencie "pokemonomanii" pod koniec lat 90. Pikachu był wszędzie - od śniadaniówek po okładki magazynów. Niewiele marek dziecięcych kiedykolwiek osiągnęło taki poziom globalnej rozpoznawalności.

I właśnie karty stały się dziś jednym z najbardziej zaskakujących rozdziałów tej historii. To, co kiedyś dzieci wymieniały na szkolnym korytarzu, dziś osiąga zawrotne ceny na aukcjach kolekcjonerskich. Rzadkie, dobrze zachowane egzemplarze pierwszych edycji potrafią kosztować fortunę, a rynek kart Pokémon urósł do rangi poważnego segmentu kolekcjonerskiego, porównywanego z komiksami czy kartami sportowymi. Nostalgia spotkała tu inwestycję i okazało się, że holograficzny Charizard może być wart więcej niż niejedno dzieło sztuki użytkowej.

Co ważne, Pokémony zmieniły też sposób, w jaki świat patrzył na transmedialne opowieści. Zanim Marvel stworzył kinowe uniwersum, a "Gwiezdne wojny" rozbudowały swoje serialowe odnogi, Pokémony już od lat działały równolegle w grach, animacji, filmach i produktach kolekcjonerskich, opowiadając jedną, wspólną historię świata pełnego stworzeń o elektrycznych policzkach i ognistych ogonach.

A potem przyszedł rok 2016 i "Pokémon GO". Miliony ludzi wyszły na ulice łapać wirtualne stworki w parkach, na przystankach i pod osiedlowymi sklepami. Marka, która zaczynała na czarno-białym ekranie Game Boya, stała się globalnym doświadczeniem w rozszerzonej rzeczywistości. Nostalgia spotkała technologię, a efekt był dokładnie taki, jak 20 lat wcześniej świat znowu zwariował na punkcie Pokemonów.

I jest jeszcze jeden, bardzo lokalny ślad, który pokazuje, jak głęboko Pokemony wrosły w popkulturę, także nad Wisłą. Dla całego pokolenia polskich widzów symbolem dzieciństwa pozostaje czołówka pierwszej serii anime. Energetyczna, patetyczna, śpiewana z pełnym zaangażowaniem przez Janusza Radka, do dziś wywołuje natychmiastowy powrót do czasów, gdy biegło się ze szkoły, żeby zdążyć na kolejny odcinek.

"Czy już wszystkie masz?" w polskiej wersji brzmiało jak osobista misja każdego dzieciaka z pilotem w ręku. To jeden z tych telewizyjnych motywów, który po latach działa jak kapsuła nostalgii - wystarczy kilka pierwszych nut i człowiek znowu ma dziesięć lat.

Dziś Pokémony to coś więcej niż marka dla dzieci. To wspólny język pokoleń. Rodzice, którzy kiedyś zbierali karty, teraz oglądają serial z własnymi dziećmi. Pikachu stał się symbolem popkultury równie trwałym, jak bohaterowie Disneya czy postaci z komiksów.

I może właśnie w tym tkwi sekret: w prostym marzeniu, by wyruszyć w drogę, złapać kilka stworzeń, zaprzyjaźnić się i zostać mistrzem. Bo przez 30 lat zmieniła się technologia, nośniki i ekrany, ale fantazja o przygodzie wciąż działa tak samo mocno.

Bartosz Sąder, dziennikarz Wirtualna Polska