Miała nieposkromiony apetyt erotyczny. Słyszał o niej każdy Polak

"Niewiele wiemy o ich prawdziwym życiu, które często było znacznie bardziej dramatyczne i urozmaicone niż dzieła, które po sobie pozostawili. A ze względów wychowawczych nie wypadało informować dziatwy, że ich podręcznikowe wzorce umierały na wstydliwe choroby, były uzależnione od alkoholu czy narkotyków, albo miewały nieszablonowe skłonności intymne" – czytamy w książce Sławomira Kopera "Sekretne życie autorów lektur szkolnych".

Jedną z takich postaci była Zofia Nałkowska. Autorka dramatu "Dom kobiet", powieści "Granica", zbioru opowiadań "Medaliony" urodziła się 10 listopada 1884 roku w Warszawie. Zmarła 17 grudnia 1954 roku, a więc dokładnie 71 lat temu. Pisarka została pochowana z pełnymi honorami państwowymi w Alei Zasłużonych na cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Przed pogrzebem trumna z jej ciałem była wystawiona na widok publiczny w Sali Kolumnowej Ministerstwa Kultury i Sztuki. W uroczystościach uczestniczyli m.in. premier Józef Cyrankiewicz, członkowie Biura Politycznego KC PZPR. Warty przy grobie pisarki pełnili pisarze.

Nobliwa starsza pani. Taki obraz Nałkowskiej wynieśliśmy zapewne ze szkoły, a nie pasował on nawet do powojennego okresu życia pisarki. Maria Dąbrowska w 1947 roku, a więc gdy Zofia miała już 63 lata, w swoich "Dziennikach" napisała: "Nałkowska olśniewała. Trzymała się coraz lepiej, musi mieć świetnych masażystów i kosmetykarzy, bo nawet gładka się zrobiła na gębie i na szyjsku. I co za ton, co za pewność siebie, już nie znakomitej pisarki, ale wielkiej figury politycznej! Co za protekcjonalne kiwanie paluszkiem na mężczyzn, którzy w podrygach podbiegają, by jej podać papierosa lub przyjąć w ucho jakieś szeptane zlecenie królowej. Byłam zaskoczona, nigdy jej jeszcze nie widziałam w tak triumfującej, apodyktycznej formie. Musi mieć chyba jeszcze kochanka, bo niepodobna, by same tylko sukcesy w karierze dały jej taki tupet!".

Autorka "Nocy i dni" podziwiała Nałkowską, o co wyraźnie była zazdrosna inna pisarka Anna Kowalska, żyjąca w intymnym związku z Dąbrowską. W swoich "Dziennikach" napisała: "Na co Maryjka pojechała do tej czołowej pisarki lewicowej, która przede wszystkim jest starą ku...?". Nie był to jedynie wulgarny epitet.

"Nałkowska przed wojną cieszyła się wątpliwą sławą ‘Massaliny polskiej literatury’ ze względu na nieposkromiony apetyt erotyczny, który doszedł do głosu, gdy rozstała się z drugim mężem. Cała literacka Warszawa plotkowała, że młody pisarz ma dwie drogi, aby zaistnieć w świecie literatury: przez łóżko Jarosława Iwaszkiewicza bądź Zofii Nałkowskiej" – czytamy w książce Iwony Kienzler "Prowokatorka. Fascynujące życie Marii Dąbrowskiej.

Oczywiście w tej opinii sporo może być przesady, ale faktem jest, że jej kochankami byli zazwyczaj znacznie młodsi od niej artyści lub początkujący pisarze. Z takich czy innych powodów, Nałkowska młodych mężczyzn przyciągała jak magnes, co nie podobało się starszym, odstawionym na boczne tory. Był to zapewne jeden z powodów powstawania wielu złośliwych komentarzy na temat jej intymnego życia. Feminizm do dziś nie jest zawsze i wszędzie mile widziany. A pisarka była też bojowniczką o prawa kobiet.

Już w 1907 roku na Zjeździe Kobiet wygłosiła referat przeciw hipokryzji obyczajowej panującej w małżeństwach. "Cały ustrój dzisiejszego życia erotycznego opiera się na jawnej poligamii" – dowodziła i domagała się równości i swobody dla kobiet, krytykując podwójne standardy moralne. Jej poglądy były szokujące w ówczesnej epoce i stawiały ją w roli skandalistki, która kwestionowała tabu dotyczące kobiecej seksualności i intymności. W późniejszych latach przestała wprawdzie formułować i głosić tak ostre poglądy, ale była im wierna, jeśli można użyć tego słowa w tym kontekście, w życiu prywatnym.

Z okazji rocznicy śmierci Zofii Nałkowskiej, w tym miesiącu na trasie magicznych miejsc w Polsce związanych z kulturą znalazł się rodzinny dom pisarki. Obecnie mieści się w nim muzeum im. Zofii i Wacława Nałkowskich w Wołominie. Dom został zbudowany w 1895 roku przez ojca pisarki, geografa i pedagoga, publicystę społecznego i literackiego. W czasach młodości Zofii "Dom nad Łąkami" pełnił rolę salonu literackiego. Nałkowska napisała w nim "Granicę" i dramat "Dom kobiet". Rodzinna posiadłość stała się tłem i tematem wielu jej utworów, m.in. powieści "Dom nad łąkami".

Muzeum im. Zofii i Wacława Nałkowskich w Wołominie zostało otwarte 29 października 1992 roku. Ekspozycja zawiera fotografie rodzinne, ocalały księgozbiór, mapy, dwa popiersia oraz fortepian Zofii Nałkowskiej. Poszczególne pomieszczenia prezentują kolejne okresy życia i twórczości oraz działalności społecznej pisarki.